ชื่อเรียก "กรุงรัตนโกสินทร์" เริ่มมีเมื่อไร?

     ศิลปวัฒนธรรม ฉบับเดือนธันวาคม พ.ศ. ๒๕๔๕ ได้เผยแพร่บทความเรื่อง "ป้ายราชธานีที่กรุงเทพฯ ชื่อยาวที่สุดในโลก" และในบทความนี้ได้สรุปเป็นหัวข้อตัวหนาว่า ชื่อเรียก "กรุงรัตนโกสินทร์" เริ่มมีสมัยรัชกาลที่ ๔  และมีข้อความประกอบว่า "ชื่อ "กรุงรัตนโกสินทร์" มีอยู่ในวรรณคดีบาลีเรื่องสังคีติยวงศ์ แต่ไม่พบเอกสารภาษาไทยใช้ชื่อนี้เรียกกรุงเทพมหานคร จนถึงรัชกาลที่ ๔..." นั้น

     ผมเห็นว่ายังไม่ตรงกับข้อเท็จจริง จึงขออนุญาตนำเสนอข้อมูลหลักฐาน เพื่อประกอบพิจารณา อันจะนำไปสู่ข้อสรุปที่น่าจะถูกต้องกว่า

     "ศุภมัสดุ พระพุทธศาสนาล่วงแล้วได้ ๒๓๓๑ พระวรรษา ปีวอกสัมฤทธิศก ครั้งเมื่อตั้งพระนครรัตนโกสินทรอินทรอยุธยานั้น สมเด็จพระมหากษัตริย์บรมธัมมิกราช ผู้เป็นพระเชษฐา แลสมเด็จอุปราชผู้เป็นพระอนุชา...ฯลฯ" (อ้างในชินกาลมาลีปกรณ์ พิมพ์เป็นอนุสรณ์ในงานพระราชทานเพลิงศพนายพงษ์สวัสดิ์ สุริโยทัย ๒๕๑๘ หน้าคำชี้แจงของผู้แปล คือศาสตราจารย์ ร.ต.ท.แสง มนวิทูร)

     "ปางพระพุทธศักราช ปิ่นโลกนาถบรมธรรม์ ล่วงสองพันสามร้อย สร้อยสามสิบสี่เศษ กุญประเวศศกแผ้ว พระยาแก้วบัวตรา รัตนโกษาธิบดินทร์ อัครเสนินทร์นฤเบศร์ ปิ่นภูวะเมศมิ่งเมือง บุรีเรืองรัตนโกสินทร์ มหินทรอยุธยา มหาดิลกเลิศธรณี...ฯลฯ" (อ้างในศิลปวัฒนธรรม ฉบับกันยายน ๒๕๒๕ หน้า ๖๒)

     เท่าที่นำเสนอข้อมูลมานี้ ก็เป็นหลักฐานที่ชัดเจนยิ่ง ว่าชื่อ "กรุงรัตนโกสินทร์" นั้นมีเอกสารภาษาไทย เรียกกันมาแล้วตั้งแต่แผ่นดินพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ที่เป็นทั้งเอกสารทางราชการและวรรณกรรม เพียงแต่ส่วนข้อความนำชื่อกรุงและสร้อยนามต่อเนื่องอาจมีต่างๆ กัน พระเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ ๔ เพียงแต่ทรงเรียงให้เรียบร้อยและยุติต้องกันเท่านั้น

ที่มา http://www.crma.ac.th